Manuel Tedavi (Kayropraktik) Nedir?

Manuel tedavi (osteopati) eller kullanılarak kas-iskelet sistemi yapılarına uygulanan bir fiziksel tedavi yöntemidir.

 

 

Manuel Tedavide Amaç Nedir?

• Eklem etrafındaki yapıların esnekliğinin artırılması; Kas spazmının giderilmesi,
• Eklemdeki dizilim bozukluğunun düzeltilmesi; Eklem hareketliliğinin artırılması,
• Ağrının azaltılması ve nihayetinde kas iskelet sistemine fonksiyonellik kazandırmaktır.

Manuel Tedavi (Manuel Terapi) Neyi Tedavi Eder?

• MT kas-iskelet sisteminin reversibl (geri dönüşlü) fonksiyon bozukluklarını (somatik disfonksiyon) tedavi eder.
• Kireçlenme, omurgada darlık/kayma gibi yapısal patolojileri tedavi etmez.
• Bel/boyun fıtığı gibi yapısal patolojilere sekonder (bağlı) gelişen fonksiyonel bozuklukların tedavisinde MT uygulanabilir.

Manuel Tedavi (MT) ile İlgili Bilimsel Çalışma Var mı?;

• MT tüm dünyada yüzyıllardır kullanılan bir tedavi yöntemi olup; gittikçe artan biçimde hastalar tarafından tercih edilmektedir.

• Özellikle son 20 yılda MT’nin etkinliğini gösteren bilimsel kanıta dayalı çalışmalar oldukça artmıştır.
• Özellikle son 10 yılda ise MT ulusal/uluslararası birçok kanıta dayalı tedavi klavuzuna/rehberine girmeye başlamıştır.

Manuel Tedavi Hangi Bölgelere (Eklemlere) Uygulanır?

• Omurga; %80 (boyun, sırt, bel,  sakroiliak eklem, koksiks/kuyruk sokumu)
• Periferik eklemler (omuz, kalça, diz, dirsek, el bileği, ayak bileği)
• Temporomandibular eklem (çene eklemi)

Manuel Tedavi Neden Omurga Problemlerinde Daha Sık Uygulanır?

• Spinal (omurga) ağrılar en yaygın kas iskelet sistemi problemidir.
• Spinal ağrılarda manuel tedavi sonuçları daha başarılıdır.
• Spinal ağrılarda manuel tedavi yöntemlerinden özellikle manipülasyon daha fazla ve daha hızlı etkiye sahiptir.

Manuel Tedavi Yöntemleri Nelerdir?

Manuel Tedavi (MT) ile Manipülasyon Aynı Tedaviler veya Kavramlar mıdır?

• Çoğu zaman birbirlerinin yerine kullanılsalar da; MT ile manipülasyon farklı anlamlar içermektedir.
• MT şemsiye bir terim olup elle kas iskelet sistemine uygulanan birçok tedavi yöntemini kapsar.
• Manipülasyon MT yöntemlerinden sadece birisidir.

Manipülasyon Nedir?

• Elleri kullanarak, eklemlere anatomik sınırlar dahilinde,
• Kısa süreli ve oldukça hızlı (HVLA: High-velocity, Low-amplitude),
• Pasif hareketin (itme/thrust, Grade-V mobilization) uygulanmasıdır.

Mobilizasyon Nedir?

• Elleri kullanarak, eklemlere fizyolojik hareket sınırını aşmayan,
• Değişen hız ve amplitüdlerde,
• Genellikle ritmik tekrarlar/ossilasyonlar şeklinde uygulanan pasif hareket tedavisidir.

Mobilizasyonun Manipülasyona Göre Avantajları Nelerdir?

• Daha az invaziv, daha kolay, daha güvenli
• Daha çok periferik eklemlerde ve daha çok eklem mobilitesi (hareketliliği) için
• Daha geniş bir hasta grubunda uygulanma imkanına sahiptir.

Manipülasyonun Mobilizasyona Göre Avantajları Nelerdir?

• Daha kısa tedavi süresi
• Daha hızlı etki
• Daha çok omurga problemlerinde

Manuel Tedavi Öncesi Neler Yapıyorsunuz?

• Öncelikle ayırıcı tanı yapılması ve Tanının konulması gerekir ki, bunun için de ayrıntılı bir değerlendirme (fizik muayene) esastır.

Manuel Tedavi Öncesi Değerlendirme Neleri İçermektedir?

• Ayrıntılı Fizik Muayene (hikaye, inspeksiyon, palpasyon, eklem hareketleri, özel/provokatif testler, nörolojik muayene)
• Laboratuar değerlendirme (gerekli durumlarda)
• Radyolojik inceleme (gerekli durumlarda)

Değerlendirme Sonrası Kimlere Manuel Tedavi Uyguluyorsunuz?

• Başarılı bir sonuç için hasta seçimi son derece önemlidir.
• Kontrendikasyonlar ekarte edildikten (özellikle manipülasyon yapılmaması gereken durumlar dışlandıktan) ve
• Tedavi edilebilir reversibl (geri dönüşlü) fonksiyon bozukluğu (somatik disfonksiyon) ortaya konulduktan sonra manuel tedaviye karar verilir.

Manuel tedaviden özellikle de manipülasyondan çok korkuyorum, ağrılı bir işlem midir?

• Manipulasyon asla ağrıya karşı yapılmaz ve kesinlikle ağrılı bir uyulama değildir.
• Hastanın tolerans düzeyini belirlemek önemlidir; toleransın düşük olması veya aşırı stres kasların daha fazla gerilmesine neden olur ki bu durum hem manipülasyonun ağrılı olmasına hem de tedavi başarısının azalmasına neden olur.   
• Böyle durumlarda manipülasyon yerine diğer manuel tedavi tekniklerini tercih etmek daha akılcı olacaktır.

Proflaksi (önleme) Amaçlı Manuel Tedavi Uygulanır mı?

• Bu konuda otörler arasında farklı görüşler mevcut.
• Asemptomatik (şikayeti olmayan) bireylerde manuel tedavi uygulamasının yanlış olduğunu savunanların aksine;
• Bir kesim ise ortaya çakabilecek potansiyel mekanik yüklenmeleri önlemek için uygulanabileceğini savunmaktadır.

Manipülasyon Kimlere Uygulanmaz?

(kesin kontrendikasyonlar)

• Omurgada; akut travma, kırık, enfeksiyon, enflamatuar hastalık (romatoid artrit), tümör
• Nörolojik defisit (kol ve bacaklarda güçsüzlük, mesane-barsak problemi)
• Vasküler (damarsal) patoloji (karotis arter darlığı, vertebrobaziller yetmezlik) varlığında uygulanmaz

Manipülasyonun dikkat edilerek uygulanabileği durumlar (kesin olmayan kontrendikasyonlar);

• Radikülopatinin (kol ve bacakta ağrı uyuşma, karıncalanma) eşlik ettiği disk hernisi (bel-boyun fıtığı)
• Spondilozis (kireçlenme); spondilolistezis (kayma); spinal stenoz (darlık); ileri skolyoz
• Enflamatuar hastalıklar (spondiloartropatiler/ankilozan spondilit)
• İleri osteoporoz, kortizon kullanımı, sistemik antikoagülasyon (kan sulandırıcı kullanımı)
• Hiperakut ağrı; akut vertigo;  gebelik
• Hipermobilite durumları (Marfan, Ehlers-Danlos, Down vb.)

Hastanın uygulamaya toleransının düşük olması veya korkması halinde manipülasyon yerine farklı yöntemler tercih edilebilir.

Bu gibi durumlarda manipülasyon yerine diğer manuel tedavi tekniklerini tercih etmek daha akılcı olacaktır.

Manuel Tedavinin Ağrı Dışında Geçici Yan Etkileri Nelerdir?

• Halsizlik / yorgunluk
• Katılık / sertlik / tutukluk
• Parestezi; Baş ağrısı; Dizziness; Vertigo; Tinnitus

Manipülasyon Sonrası Gelişen Komplikasyonlar Nelerdir?

• Kaslarda zorlanma;
• Kırık (omurga, kaburga),
• Bel-boyun fıtığı veya var olan fıtığın kötüleşmesi

Manipülasyon Sonrası Gelişen Ciddi Komplikasyonlar Nelerdir?

• İnme, damarlarda yırtık (diseksiyon (V/IC arter))
• Sinir/omurilik hasarı
• Bu ciddi komplikasyonlar özellikle boyuna yönelik uygulanan manipülasyon sonrası görülür ve son derece nadirdir (literatürde milyonda birler ile ifade edilir)

Manipülasyon Sonrası Gelişen Ciddi Komplikasyonların Sebebi Nedir?

• Yanlış hasta seçimi (yetersiz değerlendirme; yanlış tanı),
• Yanlış teknik veya teknikler uygulamak,
• En önemlisi ise kontrendikasyonları (manipülasyon uygulanmaması gerken durumlar) dikkate almamaktır.

Manuel Tedavinin Avantajları Nelerdir?

• Düşük maliyet; Hızlı etki/cevap,
• Riski düşüktür; İlaç ihtiyacını dolayısıyla da istenmeyen ilaç yan etkilerini azaltır,
• Diğer tedavi yöntemleri ile kombine edilebir.

Manuel Tedavinin Dezavantajları Nelerdir?

• Doğru endikasyon ve kontrendikasyonlar dikkate alınarak doğru teknikler ile uygulandığında hasta açısından bir dezavantajı yoktur.
• Ancak tedaviyi uygulayan hekim açısından bir dezavantajı vardır;
• O da manuel tedavinin zaman alıcı olmasıdır.

Manuel Tedavi Hangi Yaşlarda Uygulanabilir?

• Pediatrik (çocuk)
• Erişkin
• Geriatrik (yaşlı) tüm yaş grubunda uygulanabilir.

Manuel Tedavi (MT) Kimler Tarafından Uygulanır?

• Esas olarak uzmanlık eğitim programı MT’yi içeren ve Sağlık Bakanlığı tarafından da bu tedaviyi uygulamaya yetkisi olduğu bildirilmiş olan Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon (FTR) Uzmanlarınca uygulanır.
• Ayrıca FTR uzmanı tarafından hasta değerlendirildikten ve MT reçetesi yazıldıktan sonra manuel tedavi eğitimi almış fizyoterapistler tarafından da uygulanabilir.
• MT yaptığını iddia eden halk arasında kırık çıkıkçı olarak isimlendirilen tıp eğitimi olmayan kişilerce uygulanması ciddi komplikasyon/yan etki gelişimine sebep olabilir.  

Manuel Tedavi Etki Mekanizması Nedir?

• Pek çok kas iskelet sistemi probleminde yararı gösterilmesine karşın etki mekanizması hala net değildir.
• Geçmiş yıllarda etki esasen biyomekanik değişikliklere bağlanmıştır.
• Ancak son yıllarda nörofizyolojik mekanizmalar ön plana çıkmaya başlamıştır.

Manipülasyonda Duyulan "klik/ krak /pop/kütletme" Sesinin Kaynağı Neresidir?

• Vücudumuzdaki neredeyse tüm eklemlerde manipülasyon ile klik sesi alınabilir.
• Omurgada bu yüksek frekanslı vibrasyonların kaynağı her omur seviyesinde sağlı sollu bir çift bulunan küçük eklemlerdir (faset eklem, Z eklem).
• Aynı eklemden tekrar elde edilebilmesi için gereken süre; 20-90 dakikadır (refraktör period).

Manipülasyonda Duyulan "klik/ krak /pop/kütletme" Sesi Nasıl Oluşur?

• Manipülasyon ile eklem yüzlerinin ani bir şekilde birbirinden ayrılması ile eklem içi basıncın azalması;
• Eklem içerisinde subatmosferik basınç altında buhar/gaz baloncuk/kabarcıklarının oluşumu (kavitasyon),
• Gaz kabarcıklarının eklem sıvısından serbestleşirken "KLİK" sesini oluşturması.

Her Manipülasyonda "klik/ krak /pop/kütletme" Sesi Elde Edilir mi?

• Gevşe(ye)meyen hastalarda
• Aşırı gevşek veya gergin eklem kapsülü ve bağların varlığında
• Bazı eklemlerin sürekli refraktör periodda olması nedeniyle her zaman klik sesi duyulmayabilir.

Manipülasyonda "klik/ krak /pop/kütletme" Sesi Mutlaka Alınmalı mıdır?

• Sesin duyulması eklemde bir biyomekanik değişiklik olduğunun göstergesidir.
• Sesin duyulması; her zaman manipülasyonun yeterli ve düzgün bir şekilde yapıldığını göstermez;
• Sesin duyulmaması; kesin olarak manipülasyonun başarısızlığına işaret etmez.

Parmak Çıtlatmak veya Boyun Kütletme Alışkanlığı Zararlı mıdır?

• Bu uygulamalar esasen self (kişinin kendisinin yaptığı) manipülasyondur.
• Sık parmak çıtlatmak eklem kapsülü ve bağlara zarar vererek eklemde gevşemeye neden olabilir.
• Sık boyun kütletmek ani ve kısa süreli bir rahatlamaya neden olmakla birlikte; eklem kapsülü ve bağlara zarar vererek zaten az olan boyun stabilitesinin azalmasına ve kronik boyun ağrısı gelişimine neden olabilir.

Her hastada omurgaya manipülasyon (kütletme) yapılır mı?

Hayır.

Omurgada; akut travma, kırık, enfeksiyon, enflamatuar hastalık (romatoid artrit), tümör varlığında manipülasyon uygulanmaz.

Nörolojik defisit; kol ve bacaklarda güçsüzlük, mesane-barsak problemi olan hastalarda manipülasyon uygulanmaz.

Vasküler (damarsal) patoloji; karotis arter darlığı, vertebrobaziller yetmezlik varlığında manipülasyon uygulanmaz.

Manipülasyon: Eklemlere kısa süreli ve oldukça hızlı itme hareketinin uygulanmasıdır.